IPHONEUN GÖRME ENGELLİLERİN EĞİTİMİNDE KULLANILMASI

Bu yazımda Iphone’un görme engelli bireylerin eğitiminde nasıl kullanılacağını kısaca anlatmaya çalışacağım. Başta görme engelli öğrenci ve görme engelli öğretmenler olmak üzere görme engelli bireyler için yararlı olacağına inanarak böyle bir yazı kaleme aldım. Amacım Iphone’un kitap okuma cihazı, ses kaydedici ve not alma cihazı olarak nasıl kullanılacağını anlatmaktır. Kurs, toplantı vb. Faaliyetlerde not almak için Iphone’unuzun rahatsız etme modunu açıp bildirim seslerinin vb. Uyarıların not alma işlemini arada kesintiye uğratmasına izin vermeyin. Ayarlar-rahatsız etme içine girerek yapabileceğiniz çeşitli ayarları
Detaylı olarak inceleyip istediğiniz ayarları etkinleştirebilirsiniz. Notlarınızı yazının ilerleyen bölümlerinde anlatacağım gibi Dropbox’ adlı bulut uygulamaya kaydedecek veya e-posta halinde saklayacaksanız cihazınızın internet bağlantısına ihtiyaç duyacağını unutmayın. Not alırken arzu ederseniz Iphone ile uyumlu bir kablosuz klavye edinebilir veya cihazın mevcut klavyesini de kullanabilirsiniz. Ancak dahili Braille klavye yani ekrandan Braille girişi, üçüncü parti bir uygulama olan MBraille adlı uygulama veya üçüncü parti bir klavye olan MBraille klavye de kullanılabilir. Ayarlar-genel-erişilebilirlik-VoiceOver-rotor içine girerek ekrandan Braille girişi adlı öğenin üzerine tek parmağınızla iki kez dokunarak bu klavyeyi etkinleştirebilirsiniz. Öğenin başında seçilen sözcüğü VoiceOver tarafından seslendiriliyorsa bu öğe rotorda etkinleşmiş demektir. Yani ilgili öğeye rotor hareketiyle ulaşılabilir demektir. Bu arada şunu da ekleyim; rotor denilen ayar yalnızca ekrandan Braille girişini değil çok sayıdaki önemli ayarı içermektedir. Önemli bir erişilebilirlik ayarıdır. Ekrandan Braille girişine dair detaylı bilgi edinmek isterseniz engelsiz Apple içerisinden gerekli bilgilere ulaşabilirsiniz. Ayrıca üçüncü parti bir klavye olan MBraille klavye veya MBraille adlı üçüncü parti uygulamayı App store’dan edinebilirsiniz. Bu arada şunu belirteyim; MBraille üçüncü parti klavye, MBraille adlı uygulama ve Iphone, Ipad ve Ipod cihazlarda dahili bir özellik olarak yer alan ekrandan Braille girişi olarak adlandırılan Braille klavye telefonun yatay tutularak sanki Braille daktiloda yazarmış gibi sanki elimizin altında kabartma noktalar yani Braille harfler varmış gibi düşünerek ya da Braille daktiloda yazarmış gibi hayal ederek yazı yazmamızı sağlayan hatta istersek Braille kısaltmalar sistemini de kullanarak yazmamızı ama istersek tabiiki kısaltma kullanmadan da yazmamızı sağlayan sanal klavyelerdir. Yalnız bu sistemlerle yazılanlar kabartma değildir. İstenildiğinde çeşitli komutlarla örneğin dahili braille klavyede rotor hareketi diye adlandırılan başparmak ve işaret parmağımızı birleştirerek ekran üzerinde su şişesinin kapağını açar gibi yaptığımız hareketle klavyeden çıktığımızda Latin alfabesine dönüşen bir sistemdir. Braille klavyeyi kullanmak için de aynı şekilde rotor hareketini yapmak gerekmektedir. Yani Braille klavyeyi kullanmak da bu klavyeden çıkmak da rotor hareketiyle mümkün olmaktadır. Rotor hareketiyle Braille klavyeden çıkıldığında sanal noktalar Latin alfabesine dönüşmektedir. MBraille klavye ve MBraille uygulamasında da yazılanlar farklı yöntemlerle Latin alfabesine dönüşmektedir. Yani dokunmatik ekranda bir tür sanal klavyeyle yazılanlar Latin harflerine dönüşüyor. Ayrıca görmeyenler için bunun önemi yok. Ancak görenler için belirteyim; söz konusu sistemlerde bizim varmış gibi hayal ettiğimiz noktalar ekranda bir şablon olarak görülmektedir. Ama bunun total görme engelliler yani hiç görmeyen bireyler için önemi yoktur. Böyle bir sistemden söz ediyorum. bu yazımda anlattığım Braille sistemler, Iphone, Ipad ve Ipod cihazlarda kullanılan sanal klavyelerdir. Yazılanları dinliyorsunuz çünkü kabartma değil. Apple cihazların dahili ekran okuyucusu olan VoiceOver yazdıklarınızı seslendiriyor. Not alırken kulaklarınızdan birini açıkta bırakıp diğer kulağınıza kulaklık takarsanız hem ortam seslerini duyarsınız hem de özgürce not alabilirsiniz. Bu yöntemi deneyerek zamanla aynı anda hem ekran okuyucunun sesine hem de ortamdaki seslere odaklanabilirsiniz. Bu işlem zor gibi görünse de zamanla alışılabilecek bir süreçtir. Eğer ekran okuyucuyu devre dışı bırakarak not alırsanız yanlış yazma riskiyle karşı karşıya kalabilir hatta yanlışlıkla Braille klavyeden çıkabilirsiniz. Ancak bir kulağınıza kulaklık takıp diğer kulağınızı açıkta bırakarak bu tür olasılıklarla karşı karşıya kalmayıp ortam seslerini de dinleyerek not almanın keyfini çıkarabilirsiniz. MBraille adlı uygulama ve MBraille üçüncü parti klavyede metin içinde satır satır, paragraf paragraf, cümle cümle, karakter karakter, kelime kelime dolaşarak metni okumanız ve hatalarınızı düzeltmeniz mümkün olup bunlar dahili Braille klavyede henüz mümkün olmamaktadır. Ayrıca MBraille adlı uygulamada yazdıklarınızı nokta komutları adı verilen basit komutlarla Dropbox adlı bulut uygulamaya kaydetmek, kendinize veya başkalarına e-posta olarak göndermek ve bu uygulamayla web araması yapmak, telefon araması ve FaceTime araması yapmak gibi hem eğitim yaşamınızı hem de günlük yaşamınızı kolaylaştıracak daha pek çok işlemi kolayca yapmak mümkün. Ancak nokta komutları adı verilen komutlar yalnızca MBraille adlı uygulamada mevcut olup MBraille üçüncü parti klavyede mevcut değildir. Iphone dahili mail uygulamasının içine girmeden MBraille uygulamasının içinden yazacağınız basit bir nokta komutuyla açılan mail penceresinden işinizi halledebilirsiniz. Bunun gibi daha pek çok kolaylık mevcut. Ancak bu yazım eğitimle ilgili olduğu ve teknik konular engelsiz Apple içerisinde yer aldığı için bu yazımda teknik konulara yalnızca ana hatlarıyla değiniyorum. Eğer Dropbox adlı bulut uygulama cihazınızda ve bilgisayarınızda yüklüyse MBraille içinde yazarak Dropbox'a kaydettiğiniz notlar bilgisayarınıza da txt formatlı dosyalar şeklinde gideceğinden bu metinleri word belgesine aktarmak vb. İşlemleri bilgisayardan kolayca yapmak mümkün. Tabii bu sizin için gerekliyse. Ayrıca Iphone'da yazdıklarınız dahil farklı formatlardaki her türlü kitap ve belgeyi App Store'dan edineceğiniz Voice Dream Reader adlı uygulamayla özgürce okuyabilir yani dinleyebilirsiniz. Uygulama, mp3, pdf, word, txt, powerpoint vb. Formatları desteklemektedir. Bu uygulama sayesinde uygulamanın desteklediği formatlardaki kitap ve belgeleri kimseye ihtiyaç duymadan ve bilgisayarınızı taşımanız gerekmeden telefondan her zaman her yerde okuyabilirsiniz. Yani dinleyebilirsiniz. Voice Dream içine mail, bulut uygulamalar veya Itunes üzerinden kitap ve belge aktarabilirsiniz. Yazımın başında da belirttiğim gibi arzu ederseniz cihazın kendi klavyesini veya cihaza uygun bir kablosuz klavyeyi de kullanarak not alabilirsiniz. Ancak MBraille adlı üçüncü parti uygulama, MBraille klavye ve ekrandan Braille girişi olarak adlandırılan dahili Braille klavye ile not almak hızlı ve kolay olduğu için bu yöntemleri öneriyor ve anlatıyorum. Ama tabiiki bu durum kişiye göre değişebilir. Görme engellilerin de tıpkı gören bireyler gibi kendi aralarında bireysel farklılıkları olduğu unutulmamalıdır. Bu yüzden her yöntem herkese hitap etmeyebilir. Burada farklı yöntemler açıklanarak tercih okuyucuya bırakılmıştır. İsteyenler Iphone ile ses kaydı yapabilirler. Cihazın dahili sesli notlar uygulaması erişilebilirdir. Yani VoiceOver ekran okuyucuyla uyumlu çalışmaktadır.
Ayrıca ses kayıtlarının fotoğraf albümüne aktarılmasını, bulut uygulamalara gönderilmesini vb. Farklı nitelikleri barındıran ve VoiceOver ekran okuyucuyla uyumlu çalışan yani görmeyenler için erişilebilir olan çeşitli ses kayıt uygulamaları da kullanılabilir. Bu satırları yazmakta olduğum MBraille adlı uygulama günlük yaşamda not alırken de yaşamımızı kolaylaştırmaktadır. bence Iphone'daki Braille yazma sistemleri yani dahili Braille klavye ve MBraille birer mucize Voice Dream ise adı gibi rüyadır. Ama elbette gerçekleşmiş bir rüya. Önemli olan, teknolojinin bize bu imkanları sunarak rüyalarımızı gerçekleştiriyor olmasıdır.
Ödev yaparken ya da günlük yaşamınızda sözlüğe ihtiyaç duyarsanız VoiceOver ekran okuyucuyla uyumlu çalışan çeşitli sözlük uygulamalarını App Store’dan edinebilirsiniz. Erişilebilir uygulamaların isim, bağlantı ve anlatımlarına engelsiz Apple içinden ulaşabilirsiniz. Ayrıca deneme yanılma yöntemiyle de erişilebilir uygulamalar keşfedebilirsiniz. Web araması yapmak da Iphone ile çok kolay. Cihazın pek çok konuda işimizi kolaylaştıran Spotlight araması diye adlandırılan özelliği de ayarlar-genel-Spotlight içinden incelenerek etkinleştirilebilir. Spotlight araması MBraille üçüncü parti klavye veya dahili Braille klavyeyle yapıldığında çok daha pratiktir. Elbette her yöntem herkes için kolay ve uygun olmayabilir. Kişi kendine en uygun yöntemi yine kendi belirleyecektir. Bu yazının amacı okuyucuya çeşitli öneriler sunarak onu araştırmaya yöneltmek ve ona rehberlik etmektir.
Yazımda bahsettiğim uygulama ve sistemlere dair her türlü bilgiye engelsiz Apple içinden ulaşabilirsiniz. Umarım görme engellilere rehberlik eden ve görenlerin zihinlerindeki bazı soru işaretlerini bir nebze olsun gideren bir yazı olmuştur.

Kategori: